Telefoniste van Europa

"Vanavond wordt de president van Europa gekozen", hoor ik vanmorgen het degelijke NOS Journaal zeggen. Al weken gaat het over de "president van Europa". Balkenende zou kandidaat zijn, maar gepasseerd worden door de Belgische premier Van Rompuy. Wie verzint het toch om voorzitter van de Europese ministerraad steeds te vertalen met "president"? Ik heb de indruk dat dit een verzinsel is van de Nederlandse media zelf.

Het Latijnse pre-sidere betekent gewoon voor-zitten. Natuurlijk kan je het ook vertalen met "president", maar waarom dan de voorzitter van de Europese Commissie "voorzitter" noemen en die van de Raad "president". Er is al een Europees president (presidency) zolang de Europese Unie bestaat, in de pers tot nu toe altijd met "voorzitter" vertaald. De huidige Europees president, de zich in het zweet werkende Zweedse premier Reinfeldt, wordt in de pers vrijwel genegeerd.

Natuurlijk is er een belangrijk verschil met nu. Door het Verdrag van Lissabon komt er op 1 januari een eind aan het wisselend voorzitterschap en krijgt de Europese Raad van Ministers één persoon als vaste voorzitter. Deze functie zou zich op het wereldtoneel kunnen ontwikkelen tot een "president" van allure, zoals de POTUS (President of the United States), maar dan nep, want hij heeft geen presidentiële bevoegdheden. Het moet vooral een kleurloze diplomaat zijn, die constant aan de telefoon hangt met de Europese regeringsleiders om te horen wat die ergens van vinden. De telefoniste van Europa.

Het taalgebruik zorgt er voor dat de Europese regering, dat is de Europese Commissie met haar voorzitter Barroso, gezien wordt als een bureaucratisch clubje superambtenaren en de diplomaat die de nationale regeringsleiders en ministers bijeen mag roepen, als degene die het voor het zeggen heeft.

Google je fit

Google en andere zoekactiviteiten op het web houden de hersenfuncties intact en vertragen door de leeftijd veroorzaakte mentale achteruitgang die kan uitmonden in dementie. Dat blijkt uit een onderzoek aan de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA).

Bron: Sunday Times, geciteerd in De Morgen, geciteerd in LinkedIn-groep Onze Taal.

Theachers

Voor wie mijn blogje van gisteren niet begrijpt, zag ik een goede tip in de Gemeentegids van Houten die ik vandaag in de bus kreeg:

"Theach-on-Wheels. Remedial theachers en dyslexiespecialisten."

Teach wordt in deze gidsvermelding consequent met th geschreven, zelfs het webadres, maar het blijkt toch te gaan om Teach-on-Wheels. Ik moest even puzzelen eer ik de website gevonden had, maar voor de doelgroep maakt het misschien niet zoveel uit. Wat je noemt, doelgroepgerichte reclame.

Bron: Gemeentegids 2009 Houten pag. 90.

Leer van u fouten

De nieuwste versie van het taalprogramma Babylon biedt een intelligente stijlcontrole voor schrijfstijlverbetering en de krachtigste grammaticacontrole die er is op de markt. Trots roept de leverancier in de aankondiging: "Leer van u fouten & verbeter u schrijven!"

Berusten

Johan Lont vond op de website van dagblad Trouw meer dan honderd duizend taalfouten. Wel steeds dezelfde overigens. Onder elk artikel staat het zinnetje "Op dit artikel berust copyright". Dit berust op een misverstand. Het moet natuurlijk zijn: "Op dit artikel rust copyright". Copyright berust op artikelen in wetten en verdragen en niet op artikelen in Trouw.

Duidelijke taal

Voor wie moeite heeft met Engels is het fijn dat er vertaalsoftware is. Deze website is in elk geval duidelijk: "Wil aan synchroniseer uw kalender van Vooruitzichten met Kalender Google? U hebt waarschijnlijk het zelfde probleem dat ik wanneer het over het beheren van taken in uw kalender komt heb gedaan: u hebt sommige benoemingen die u in Vooruitzichten op uw lokale computer hebt opgeslagen en u sommige taken hebt die in Kalender Google online worden getypt, misschien omdat u bij een verschillende computer was en niet het in Vooruitzichten kon zetten. Één van beide manier, die uw kalender heeft die tussen twee softwareprogramma's is wordt verdeeld ergerend en verwarrend. Nochtans, als u aan enkel één plakt, zou u omhoog kunnen beëindigen ontbrekend een belangrijke taak...!"

"Calgoo is niet jammer genoeg vrij, maar... stil looppas op de achtergrond zonder zich het mengen. Staat u toe blijven werkend zoals u reeds! Het loopt op Vensters 2000... Het koele ding is dat... ook de Eerste minister van Google Apps, en de Server van de Uitwisseling van Microsoft aansluit, zodat is het perfect voor het collectieve milieu."

Online Tech Tips

Je dood fingeren

NRC kopt "Brits echtpaar veroordeeld voor fingeren dood". Ben ik een slechte lezer of heb ik een dirty mind? Misschien beide. Ook na een paar keer herlezen, begreep ik het zo: "een Brits echtpaar dat is veroordeeld wegens vingeren, is overleden". Misschien een zelfgekozen dood, nadat ze voor hun intieme leven op de vingers waren getikt. Al op het verkeerde been gezet door het eerste woord van de zin, Brits, drong niet eens tot mij door hoe het "vingeren" was gespeld. Pas toen ik doorklikte, begreep ik de ware betekenis van het bericht.

Bron: NRC 24.07.08 Brits echtpaar veroordeeld voor fingeren dood

Stylo voe me te schryven

De Westvlaamse Wikipedia is nog in opbouw. Maar ze beginnen natuurlijk met de belangrijkste trefwoorden. Zoals Stylo.

Stylo (deureverweezn van Stielo)
Ne stylo es en vôorwerp voe me te schryven. Da's meestal e sôorte penne of buusje, met een fyne punt ip 't uutende woadat er een soort kogeltje in zit. Met da kogeltje brieng je inkte an ip 't papier.

Bron: Wikipedia

Het haar

Zoals gewoonlijk keek ik donderdagavond Nova. Dit keer zat ik scherp te letten op één klein woordje in de eerste zin van de inleiding van het eerste onderwerp. Nova verstuurt aan het begin van de middag altijd een overzicht van de onderwerpen. De tekst daarvan komt grotendeels overeen met de inleidingen in de uitzending. Donderdagmiddag schreef Nova: “Vandaag presenteerde het CDA haar verkiezingsprogramma…”.
Het CDA… haar verkiezingsprogramma.

Op de lagere school leerde ik dat ‘het-woorden’ het bezittelijk voornaamwoord ‘zijn’ krijgen. Ik stuurde Nova meteen een mailtje om de redactie even te attenderen op deze taalfout. Maar ook in de uitzending presenteerde het CDA haar verkiezingsprogramma.

Een slordigheidje van de redactie? Of volgt Nova een andere redenering? Misschien: het CDA (onzijdig) is een partij (vrouwelijk) en krijgt daarom het woordje ‘haar’. Of is de grammatica – net als de spelling – ergens tussentijds veranderd en is mij dat ontgaan.

Ons taalgevoel voor mannelijk, vrouwelijk en onzijdig gaat begrijpelijkerwijs van lieverlee verloren. Je ziet een tendens om ‘abstractiva’ en ‘collectiva’ voor de zekerheid dan maar altijd vrouwelijk te maken. Bij de-woorden is twijfel aan het geslacht begrijpelijk (al zijn er regels voor), maar het-woorden zijn toch duidelijk. Je ziet steeds vaker “de raad [mannelijk] nam haar besluit”. Maar ook: “het bestuur [onzijdig] nam haar besluit”. “Het CDA presenteerde haar verkiezingsprogramma”. Is dit een ‘geoorloofde’ taalverandering?

PS 1. Vergelijk de volgende voorbeelden:
De gemeenteraad nam zijn besluit [m.]
De gemeente nam haar besluit [v.]
Het gemeentebestuur nam zijn besluit [o.]

PS 2. Het CDA is sinds deze week ook nog onderwerp, of lijdend voorwerp, van een andere taalkwestie. Is het CDA groen of wit? Appel of appèl? Daarover later meer.

EO mag niet pimpelen

De EO moet het nieuwe programma Pimp my Life een andere naam geven. Muziekzender MTV blijkt een alleenrecht op het begrip Pimp my... te hebben.

Of de naam helemaal past bij de EO, die het “lekker eigentijds” vond, is overigens de vraag. Pimp betekent pooier, hoerenbaas, het regelen van betaalde liefde. En pooier betekent eigenlijk zuiper. Pooien is zuipen, zwelgen. Ook pimpelen is stevig aan de drank zijn en een pimpelaar is een dronkaard. In chat-taal staat PIMP voor Pee In My Pants: ik pis in m’n broek!

Maar de laatste tijd is het begrip pimp verschoven van rijk opgetuigde, protserige pooier naar ‘opleuken’, ‘mooier maken’, ‘verrijken’. Afgelopen jaar werd ook in het programma van Paul de Leeuw regelmatig iemand ‘opgepimpt’. En pas nog kreeg ik reclame voor Pimp your grave, maak een leuk feestje van je dood (weblog 9.2.06).

In het EO-programma, dat 7 maart begint, wordt een zwerver van straat gepikt die wordt ‘opgepimpt’ met etiquetteregels en een sollicitatietraining.

Maar veel zwervers kunnen zichzelf ook zo al flink oppimpelen.

Integraal onbegrepen

In Bunnik zag ik een wethouder aan een lantaarnpaal hangen. Hij lachte me toe: "voor een integrale verkeersoplossing". Doet deze man mee aan de raadsverkiezingen of solliciteert hij bij een adviesbureau? Binnenkort dat laatste, denk ik. De gemiddelde burger heeft geen idee waar hij het over heeft. En dat is ongetwijfeld wederzijds.

Zwijg!

Een tijdje geleden zat ik met mijn moeder op een bankje in Gouda Fries te praten. Mijn moedertaal. Naast ons zat een jonge vent met een 'buitenlands' uiterlijk, misschien een Antilliaan. Tot onze verrassing wist hij zich heel vriendelijk in feilloos Fries in ons gesprek te mengen. Gelukkig was Rita Verdonk niet in de buurt.

Minister Rita Verdonk wil in heel Nederland een gedragscode, waarin staat dat je op straat Nederlands moet spreken. Nu heb ik geen idee wat de wettelijke waarde is van zo’n gedragscode. In mijn ogen is Rita’s gedragscode niet meer dan een extremistisch pamflet. Zij wil ons van onze vrijheid beroven. Eerst suggereerde ze dat Nederlanders met alleen lagere school (mijn moeder bijvoorbeeld) een inburgeringsexamen moeten doen. Daarna wilde ze mijn regenpak verbieden (zie weblog 10.10.05). Nu mag ik niet meer met mijn Duitse vrienden over straat lopen.

Nee, ik heb het helemaal verkeerd begrepen, hoor ik mevrouw Verdonk zeggen. De gedragscode geldt natuurlijk niet voor normale mensen. Voor wie dan? Nou, voor moslims bijvoorbeeld. Precies. Discriminatie.

Staken

“Ambtenaren staken acties”, kopt Parool. Wat een paradoxale zin. “Actie” betekent hier "niet werken" en door dit te “staken” gaan ze weer aan het werk.

Niet het haar maar het zijn

"Het Algemeen Dagblad rectificeert haar bericht", hoor ik vandaag steeds in het Journaal. Misschien moet het Journaal nu zijn bericht rectificeren. Op de lagere school leerden we dat het bezittelijk voornaamwoord van onzijdige woorden (het-woorden dus) "zijn" moet zijn, niet "haar".

Het is een trend om bij twijfel naar het haar te grijpen. Bij mannelijke woorden is dat te billijken, omdat het onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke woorden niet meer te zien is aan het lidwoord. Op de middelbare school leerde ik een bladzijde vol regels om vrouwelijke woorden te herkennen (abstracta en collectiva eindigende op -heid, -ing, -nis etc.). Maar in het algemeen is er voor de-woorden als het goed moet maar één regel: in het woordenboek opzoeken.

In de spreektaal is het begrijpelijk als ook het- en de-woorden zo nu en dan door elkaar worden gehaald. Maar in een op papier geredigeerde tekst van het Journaal mag zo'n fout niet al te lang blijven staan, vind ik. Soms lees je zelfs in een krant: "Het gemeentebestuur nam haar besluit". Fout! Een het-woord kan nooit het bezittelijk voornaamwoord "haar" krijgen, tenzij het duidelijk om een vrouwelijke persoon gaat. "Het meisje trekt haar jas aan". Het Duits is taalkundig nog consequenter. Terecht wordt daar geredeneerd dat het geslacht van een persoon niets met het geslacht van een woord heeft te maken. In het Duits kan je dus horen: "Das Mädchen zieht seine Jacke an".

Houd de dief!

Atoomspion Khan is indertijd op verzoek van de CIA niet gearresteerd, vertelde oud-premier Lubbers vanmorgen op de radio (Vpro Argos). Ik herinner me het gevoel van schande en schaamte, toen bekend werd dat deze medewerker van het omstreden ultracentrifugeproject Urenco in Almelo atoomgeheimen had meegenomen naar Pakistan, waarmee Pakistan een atoombom ontwikkelde. Later verkocht hij de atoomgeheimen ook door aan Noord-Korea en Iran. Schande en schaamte dat juist Nederland een cruciale rol speelde in de verspreiding van het atoomwapen. De regio Pakistan-India-Iran (-Irak, -Israel, -Afghanistan-China-Korea) is explosief. Ik heb altijd gevonden dat non-proliferatie, het niet verspreiden van kernwapens, de hoogste prioriteit moet krijgen.

Volgens Lubbers wilde de Nederlandse regering Khan arresteren, maar hebben ze hem op verzoek van de CIA laten lopen. Wilde Amerika Khan volgen, zijn netwerk oprollen en zo de verspreiding van kernwapens tegengaan - wat te prijzen zou zijn, maar jammerlijk mislukte. Of was er sprake van heimelijke steun aan Pakistan? De waarheid zal wel nooit te achterhalen zijn en het is nu ook te laat. Toch vind ik dat er een vervolg moet komen op Lubbers' onthulling. Wat wist de Nederlandse regering, wat heeft zij gedaan of nagelaten en waarom, welke rol speelden hierin de Amerikanen en waarom?

Commentaar in forum

Nederlands

Bij terugkomst maandagavond van mijn weekje caravan in Friesland zit er een honderdtal berichten in mijn mailbox (*). Pas morgen, dinsdag, begin ik mijn mail te behandelen en schrijf ik misschien ook weer een stukje in mijn weblog. Misschien mag ik vandaag volstaan met dit prachtig stukje Nederlands van Andrea Obst dat ik in mijn mailbox aantrof:

“Hoi Ytzen Lont, sinds de eerste augustus spreekt sedo.nl ook nederlands. Ik ben Andrea Obst en werk voor de firma Sedo, welke de grootste handelplatform voor internet-domeins is. Hebt uw daarover naargedenkt misschien uw domeinnames op Sedo te verkoopt of te parkeren? Bij de parkeeren kunt ook nog darmee geld verdienen. Onze reclamedeelgenooten laten doelgropjesspecifieke reclame op uw domein zien.”

(*) 50 spam-mails niet meegerekend.

Taalarm communicatief

Voormalig directeur Gerard van Miltenburg van het Haagse Terra College vindt het onbegrijpelijk dat het VMBO allochtone leerlingen 'talige' examens afneemt. "De leerlingen zijn taalarm, maar communicatief vaardig". (Volkskrant, 2004-12-24).