Mens genoeg voor dynamiet

In Radboud info bespreekt Stefan Waanders het boek van Anton Houtepen Uit aarde, naar Gods beeld. Theologische antropologie. Houtepen citeert een folder waarin de mens benaderd wordt als 50 liter water, 14 kilo bot, ruim een kilo huid en kilo's vet naar keuze, voorts een hoeveelheid fosfor voor 6000 lucifers, ijzer voor 10 spijkers van 3 cm, kalk genoeg om een plafond te witten, glycerine genoeg voor 15 kg dynamiet, 20 eetlepels keukenzout en een half pond suiker. Dat is een cynische beschrijving, aldus Houtepen, waarin helemaal niets over de eigen aard van de mens gezegd is. De mens wordt pas echt mens als hij ontdekt dat de mens het woord gekregen heeft, het hoogste woord over alles wat leeft.

Anton Houtepen, Uit aarde, naar Gods beeld. Theologische antropologie, uitgeverij Meinema, Zoetermeer, 2006, € 27,50.

Sinds zijn emeritaat heeft Houtepen de tijd gekregen zijn inzichten te verwerken in een theologische antropologie. Deze publicatie reikt terug tot colleges die hij als bijzonder hoogleraar van de Radboudstichting aan de Erasmus Universiteit Rotterdam gegeven heeft.

Bron: Steef Waanders in Radboud info nr. 79 [27.02.09], kwartaaluitgave van Radboudstichting, een wetenschappelijk onderwijsfonds. De leeropdracht voor de bijzondere leerstoelen van de Radboudstichting luidt "de katholieke levensbeschouwing betrekken bij de vorming van studenten".

Calvijnjaar

Komend jaar is het Calvijnjaar. Het is dan 500 jaar geleden dat Johannes Calvijn werd geboren. In verband daarmee verschijnt een groot aantal boeken van en over deze reformator. Veel van deze boeken zijn te vinden op de website van de theologische verzendboekhandel Wever van Wijnen.

Burgerlijk huwelijk

In Nederland mogen geen godsdienstige huwelijksplechtigheden plaats hebben, zonder dat het huwelijk eerst ten overstaan van een ambtenaar van de burgerlijke stand is voltrokken. Degene die de plechtigheid uitvoert, kan een geldboete krijgen of bij herhaling een gevangenisstraf tot twee maanden. Dagblad Trouw bepleit vandaag in zijn commentaar voor een strikte uitvoering van deze wet, nu islamitische geestelijken er de hand mee lichten. Minister van Justitie Hirsch Ballin ziet meer in voorlichting en dialoog. Trouw benadrukt de bescherming die het burgerlijk huwelijk biedt.

De wet geldt voor iedereen en is bedoeld om de zwakkere te beschermen, dat ben ik met Trouw eens. Maar ik ben nooit een voorstander geweest van deze 'napoleontische' wetgeving en het burgerlijk huwelijk als een door de overheid bepaald instituut. Wat mij betreft wordt een ‘burgerlijk’ huwelijk gesloten tussen burgers in hun eigen gemeenschap. Zij kunnen zelf in vrijheid hun onderlinge contracten bepalen, binnen (ruime) wettelijke grenzen. Modelcontracten kunnen behulpzaam zijn.

Vanaf de zestiger jaren wordt het burgerlijk huwelijk massaal genegeerd. Daarmee heeft het rite-verbod een veel bredere werking gekregen. Op zich ben ik het er mee eens dat nu de strafbepaling er is, deze ook gehandhaafd moet worden. Trouw wijst op de risico’s van ongehuwd samenwonen en wil dit actief bestrijden door hen die dit samenzijn ‘zegenen’ of ‘sanctioneren’ als valse profeten of kwakzalvers te bestraffen. Zelf zie ik het strafrecht niet als het beste middel om het huwelijk of goede samenlevingscontracten te promoten. Dan geloof ik toch meer in voorlichting en dialoog.

Bron: Trouw, 05.08.08, Minister mag burgerlijk huwelijk niet zomaar op losse schroeven zetten; zie ook Trouw, 04.08.08, Islamitisch huwelijk biedt uitkomst voor jonge moslim; NRC Next 28.07.08: Steeds meer kinderen buiten huwelijk geboren
Wetsartikelen en reacties in het Stylo Forum

Hoorspel BBC

BBC Radio 4 zendt zaterdag 5 januari van 15.30-16.30 (Ned. tijd) het hoorspel 'Underneath the Lintel' uit. Dit toneelstuk van Glen Berger ging in 2001 in première. Het vertelt het verhaal van een eenzame, verbitterde Nederlandse bibliothecaris op zoek naar betekenis in zijn leven. Zijn bijzondere reis begint als tot zijn verbazing een boek 113 jaar te laat terug wordt gebracht. Zijn pogingen de lener te vinden, aan de hand van een krabbel in de kantlijn en een bonnetje van de stomerij, brengen hem de hele wereld rond.

Het hoorspel is nog tot 12 januari te beluisteren via internet.

(De opname begint met het slot van het voorgaande radioprogramma.
Het kan worden doorgespoeld, onderbroken en hervat.)
Achtergrondinformatie: Underneath the Lintel; Wandering Jew
Zie ook: Kilroy was here

Twee geloven

Blinde haat tegen Joden is hardnekkig. Waakzaamheid is geboden. Maar het CIDI schiet mis met zijn kritiek op het Rotterdamse deelraadslid Hayat Benameur. In 'Raymann is laat' zei ze dat een Joodse man niet de man van haar dromen kan zijn. Dat is haar volste recht. Ze motiveert dit vanuit haar geloof, kiest ervoor met haar verstand, al kan ze zich voorstellen dat ze ooit voor de verleiding zou zwichten. Voor zover ik heb kunnen zien, laat ze zich niet haatdragend over Joden uit.

Veel gelovigen kiezen een partner binnen de eigen geloofsgroep. Dat is niet eens zo onverstandig, want je moet het samen eens worden over wat je ten diepste beweegt. "Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen", zegt een oud Nederlands spreekwoord. Het Jodendom is daar zelfs heel strikt in. De jonge Joodse CIDI-woordvoerder Nathan Bouscher wil dat misschien doorbreken, maar hoeft zich niet gechoqueerd te voelen als anderen nog niet zover zijn. Misschien kan een date tussen Nathan en Hayat de lucht klaren. Liever een blind date dan blind hate.

De Pers 15.10.07: PvdA-raadslid 'choqueert' joden en het CIDI
Hayat Benameur en Nathan Bouscher in video

Recht om vrij te zijn

"Taliban in de polder" vindt de VVD van het kabinet dat de koopzondagen wil beperken. Na Charlie Aproot neemt afgelopen zaterdag ook fractieleider Mark Rutte deze woorden in de mond op de VVD-Partijraad en sanctioneert ze daarmee.

Een pijnlijke en schrijnende vergelijking. Of men het er nu mee eens is of niet, dit kabinet draagt de politieke verantwoording voor het doden van Taliban-strijders en het sneuvelen van Nederlandse soldaten in die strijd. Hoe moet een minister van Defensie zo'n verantwoordelijkheid dragen als zijn politieke opvattingen worden gelijkgesteld aan die van de Taliban?

Natuurlijk mag de VVD voor een ruimere winkeltijdenwet pleiten, maar kom dan met argumenten. Het kabinet wil terug naar de wet zoals deze ruim tien jaar geleden door het paarse kabinet, inclusief de VVD, is ingevoerd. Twaalf door de gemeente te bepalen koopzondagen per jaar en in toeristische gebieden meer. Daardoor kunnen in Scheveningen en de Amsterdamse binnenstad de winkels altijd open. Maar veel gemeenten weten deze wet te omzeilen door het winkelen zelf als toerisme te beschouwen. Het kabinet wil daar een eind aan maken.

De wet ondervond indertijd veel verzet in de samenleving, met name van de kerken, de vakbonden en kleine ondernemers (allemaal Taliban-strijders?), maar is er toch gekomen. De druk op werknemers om op zondag te werken, en voor minder geld, is groot. De buurtwinkel zonder personeel hoeft op zondag niet open, maar dan ook doordeweeks niet meer, omdat de omzet verdwijnt naar het grootwinkelbedrijf. De bezwaren gelden niet zozeer het 'winkelen' als wel het anderen voor je laten werken op hun vrije dag. De tegenstanders van de wet voeren aan dat de samenleving behoefte heeft aan een gelijktijdig rustmoment voor bezinning en cohesie.

In mijn gereformeerde opvoeding leerde ik dat de zondagsrust er is voor de recreatie, herschepping, en niet alleen voor de christenen. Of zoals Fons Jansen het zegt: toen Onze Lieve Heer de aarde had geschapen, ging Hij een luchtje scheppen. Mijn ouders vonden dat als ik later buschauffeur zou worden - voor zover ik mij kan herinneren het enige beroep waarvoor zij mij als kind aanwijzingen gaven - ik mij op zondag niet zou moeten laten uitroosteren, omdat ik dan anderen voor mij zou laten werken

Zelf vind ik de winkeltijdenwet eigenlijk een nog niet eens zo onaardig compromis, als de wet dan maar wel gehandhaafd wordt. VVD staat voor Veel Vrije Dagen, riepen we ooit, maar als de regering van de VVD de vrije dagen niet mag beschermen, dan gaan uiteindelijk ook onze wettelijke vakantiedagen er aan. Uiteindelijk gaat het dus toch om vrijheid.

Tisha Ba'av

Maandagavond begint het Joodse Tisha B’av, de Verwoesting van de Tempel, met vasten en het lezen van het boek Klaagliederen. Herdacht wordt hoe de tempel in Jeruzalem werd verwoest, omdat het volk de Tora vergat en geen aandacht schonk aan de arme en de vreemdeling. Rabbi Michael Lerner van de linkse Tikkun-organisatie (tikkun.org) in Amerika schrijft in zijn emailnieuwsbrief van 22 juli dat de belofte van het beloofde land voor Israel niet verbonden is met macht en kracht en een strategie van overheersing, maar met het gebod de vreemdeling lief te hebben. In zijn visie is deze belofte vandaag de dag verbonden aan verzoening met de Palestijnen.

Pésach (5)

Het verbaast me dat restaurants in Israel in de paasweek geen alternatieve kaart voorhanden hebben. Toen ik van de week in Eilat een groentenomlet van de kaart bestelde, moest de serveerster gaan vragen of dat wel kosjer was. De eigenaar kwam er bij om te zeggen dat dit geen probleem was. Wat het probleem had kunnen zijn, werd mij niet duidelijk. Vervolgens kreeg ik bij het menu tot mijn verbazing gewoon brood en geen matzes.

Gisterenavond bekeek ik in Tel Aviv de kaart bij de ingang van een restaurant om te zien of er iets van mijn gading bij was. Meteen kwam een serveerster naar mij toe om uit te leggen wat er deze week van de kaart is afgevoerd dan wel aan toegevoegd. Ik begreep er weinig van. Vervolgens noemde ze mij een lange rij dode beesten, wat mij als halfslachtige vegetariër deed besluiten snel weer door te lopen. Niet kosjer genoeg voor mij...

Jaren geleden bestelde ik in Jeruzalem eens een glas melk bij een maaltijd met vlees. Ik zie nog de schok op het gezicht van de serveerster, al kreeg ik wat ik wou. Pas veel later drong tot mij door dat in de kosjer keuken melk (leven) beslist niet samen gaat met vlees (dood).

Vanmorgen las ik onder de veelzeggende kop "Pésach menu's: geloofsdaad of dwangneurose?" een artikel in de Jerusalem Post, dat mij de kwestie van de groentenomelet enigszins deed begrijpen. In het artikel wordt een hele rij rabbi's opgevoerd over de vraag of 'kitnyot' bij Pésach moeten worden toegestaan. Kitnyot zijn 'groenten' als rijst, pinda's, humus en tofu. Ashkenazische ('Duitse') Joden eten met Pasen geen kitnyot, Sefardische ('Spaanse') Joden wel. Kan dit niet worden gelijk getrokken?

De intocht van Joden uit de hele wereld heeft een kakafonie aan riten en gebruiken naar Israel gebracht. "Hoe kan een volk dat zo versplinterd is, er in slagen één natie te vormen?", vraagt een rabbi zich af. Hij ziet de discussie over de kitnyot slechts als een symptoom van een diepe malaise. "Veel orthodoxe Joden leven nog als in de diaspora. Ze weigeren zich te herdefiniëren als burgers van het Land Israel".

Er zat dus veel meer in mijn groentenomlet dan ik dacht.

Pesach (4)

Bij de ingangen van het plein voor de Klaagmuur staan borden waarop gevraagd wordt de sabbat en heilige dagen te respecteren. Wat en wanneer, daar moest je tot voor kort zelf achterkomen. Velen weten wel dat zaterdag de sabbat is, maar vergeten dat deze vrijdagavond bij het invallen van de duisternis begint. Zaterdagavond is de sabbat weer voorbij en breekt in Jeruzalem Saturday Night Fever aan als in elke andere moderne stad. En wanneer vallen de Joodse feestdagen? Wat mag dan wel en wat niet? Niet fotograferen, kon ik zelf nog wel bedenken. En roken doe ik nooit. Maar toen ik eens rustig op de sabbat een ansichtkaart zat te schrijven, kwam meteen de 'religieuze politie' tierend op mij af. O ja, niet schrijven op de sabbat.

Dit jaar zijn er voor het eerst borden bijgeplaatst, waarop vanwege Pesach het fotograferen, filmen, bellen, roken en schrijven duidelijk verboden worden verklaard. U bent gewaarschuwd. Een man in een shabby spijkerbroek, pistool onder de riem, loopt driftig heen en weer om zondigende toeristen op hun plicht te wijzen. Hij heeft het er maar druk mee.

Op een afstand blijf ik de man een tijdlang met mijn ogen volgen. Aan zijn dribbel zie ik wanneer hij beet heeft. Het lijkt me een mooi thema voor een documentaire. Volg de man een dag lang met een camera, terwijl hij filmers wegjaagt. Ik zit te wachten tot hij zijn pistool onder zijn broeksriem vandaan haalt en een roker neerschiet: "roken is dodelijk". Een man rookt en belt tegelijk: "grijp hem!" Soms mist hij er een paar en ik heb de neiging om hem te gaan helpen. Shame on you! Smile & shoot! Het lijkt me heerlijk om in naam van God op zo'n heilige dag te schelden op zondaars en toeristen, vooral de combinatie van beide, en op taxichauffeurs die deze arme zondaars afzetten bij de Heilige Stad.

Ik kijk om mij heen en vraag mij af wat er nog meer verboden is, of als 't wel mocht, niet zou mogen mogen. Het wegjagen van de duiven, met je handen in de zakken staan, shabby spijkerbroeken, het bezoeken van de Klaagmuur zonder jezelf te vereeuwigen.

Maar als de relipol even uit het zicht is verdwenen voor zijn aardse behoefte, zie ik dat zijn heilige taak onbegonnen werk is. Er staan al weer tientallen mensen te filmen en te fotograferen. Ze staan er gewoon bij te lachen! Ik besef dat de wereld reddeloos verloren is en spoedig ten onder zal gaan.

Gelukkig hebben we de foto's nog.

Pesach (3)

Bij aankomst op Ben Gurion Airport, 3 april om half vier in de nacht, vertelt de douane mij dat er de hele dag geen bussen rijden vanwege Pésach. Er gaat ook geen sharut (groepstaxi). De sharuts naar Jeruzalem rijden wel. Het kost 29 shekel (ongeveer 6 euro) naar het centrale busstation of 45 shekel voor vervoer tot de voordeur. Ik besluit naar het busstation in Jeruzalem te gaan en zeg dat tegen de vrouw die de boel staat te regelen. Even later komt er een man langs die vraagt waar ik heen wil. "Busstation, or where ever", zeg ik (Fout 1). "Jaffa Gate?", vraagt de man. "That's okay by me", het maakt mij niet zoveel uit, als dat makkelijker is (Fout 2). Na een minuut of veertig is het busje vol, een jonge chauffeur stapt in en zonder iets te zeggen of te vragen, scheurt hij door de heuvels naar Jeruzalem. Het busstation is aan de rand van de stad, maar ik zie dat we aan deze wijk voorbij rijden, waarschijnlijk omdat het busstation vandaag gesloten is. De eerste stop is bij de YMCA. Een vrouw achterin schrikt wakker: "Is this the Why?" - "This is the Why!", roep ik naar achteren, alsof ik het antwoord op alle levensvragen ken: waarheen (Jeruzalem), waarvoor (zoveel shekels) en waarom (eindelijk rust). De chauffeur haalt haar koffer uit de bagageruimte. Als hij weer instapt, vraag ik: "What is your central stop? Jaffa Gate?" (Fout 3). Nu begint hij bestemmingen te inventariseren en als ik de enige ben die bij Jaffa Gate uitstapt, begin ik argwaan te krijgen. "It's 29 shekel", zeg ik nadrukkelijk, terwijl ik mijn portemonnee pak. - "No, 45 shekel" - "No, 29", zeg ik. Maar hij houdt voet bij stuk. Ik besef nu dat ik voor mijn fouten moet boeten: ik heb weliswaar nooit om Jaffa Gate gevraagd, maar moet betalen voor mijn toegeeflijkheid. Ik zet me schrap en naar plaatselijk gebruik val ik woedend tegen hem uit en doe een paar stappen bij hem vandaan. Hij blijft volhouden: "29 shekel is only for the busstation", zegt hij. "Then bring me to the busstation!", roep ik woedend en ik stap weer in, mij verontschuldigend bij de andere passagiers.

Ook de chauffeur stapt nu zwijgend in. Beiden beseffen we dat we het ritueel nu moeten volbrengen. Inwendig moet ik lachen. Het is vijf uur in de ochtend, ik heb alle tijd en kan toch nergens heen. Waarschijnlijk zal ik uiteindelijk toch naar de Oude Stad gaan, waar de meeste hostels zijn, maar ik heb nog geen plan. Tussen het bustation en de Jaffapoort van de Oude Stad ligt een rechte weg van een paar kilometer, misschien een uurtje lopen. Deze Jaffa Road is de oude invalsweg vanuit Jaffa / Tel Aviv.

De chauffeur rijdt nu straatje in, straatje uit om alle passagiers weg te brengen. Daarna rijdt hij zwijgzaam de stad uit, de ene na de andere autoweg. Even ben ik bang dat hij me mee terug neemt naar Tel Aviv of ergens buiten de stad afzet. Maar hij rijdt keurig om de stad heen en brengt me naar het busstation. Ik geef hem 100 shekel en vraag 70 terug. Hij bedankt me vriendelijk voor de shekel fooi.

Terwijl ik langs de Jaffa Road loop, beginnen ineens de vogels te fluiten in het donker. Als ik weer bij de Jaffa Gate aankom, is het licht.

Pesach (2)

De avond in Eilat was zwoel en het is al heet als ik om een uur of negen opsta. Ik wil een continental breakfast nemen - broodjes met jam en kaas - in de tuin van de hostel. Maar vanwege Pésach is er geen gist in huis en worden er in plaats van broodjes matzes geserveerd, ongezuurde broden. Eigenlijk crackers dus. Best lekker, maar niet erg voedzaam. Doe dan maar het complete Israelisch ontbijt. Dat is 'continental' plus champignon-omelet en salade. Zo smaken de matzes heerlijk.

Pesach (1)

In Israel vier ik, één met het Joodse volk, op traditionele wijze Pésach: aan het strand van Eilat.

De hostels zijn overvol, het is de vraag of ik een bed kan vinden. Als ik ze allemaal heb gehad (een stuk of tien bij elkaar in één wijk) en terugkom bij de eerste, heeft daar gelukkig net een annulering plaatsgevonden.

Mijn kamergenoot is een Israeli en hij begint hard te lachen als hij hoort dat ik als buitenlander voor de lol naar Israel kom. "You like Israel!?" Of dat zo erg is, vraag ik. "No, just funny!"

Ik vertel hem dat ik hier vaker kom en dat mijn vrienden al zitten te wachten op mijn verhalen. "So tell your friends that you slept with a dentist", zegt hij lachend. "Well...", zeg ik, "I am not afraid of terrorists, but I am afraid of dentists!"

Wort zum Unsertag

Duitse kerken verzorgen wekelijks een Wort zum Sonntag. Nu willen moslims een eigen veriant, Wort zum Freitag, en ook de Joden melden zich. Sinds 1954 houdt elke zaterdagavond na het nieuws op de ARD een dominee of pastoor een praatje van vijf minuten. Er kijken twee miljoen mensen naar, ongeveer de helft van het aantal journaalkijkers. Er brandt in Duitsland een discussie los nu ook andere godsdiensten om zendtijd vragen.

Bron: Trouw 16.03.07, Moslims en Joden eisen zendtijd op

Enquête: slechte prestatie

Op de website van dagblad Trouw wordt in een poll gevraagd: "Wat moet er gebeuren met islamistische scholen die slecht presteren?" De mogelijke antwoorden zijn: "Meer tijd gunnen; Meer subsidie geven; Direct sluiten; Alleen sluiten als er ook onwettige handelingen plaatsvinden". De vraagstelling is discriminerend, want welk antwoord je ook geeft (niet doen dus!), het impliceert dat islamitische of islamistische scholen anders zouden moeten worden behandeld dan andere. Ik begrijp dat islamistisch de overtreffende trap is van islamitisch. De uitkomst is hoe dan ook misleidend, want er is nooit uit af te leiden of mensen scholen willen sluiten dan wel meer subsidie geven omdat het islamitische scholen zijn of omdat het slechte scholen zijn. De vraag is ook verder erg onzorgvuldig geformuleerd (moet een christelijke school waar een moord plaatsvindt worden gesloten?).

Trouw presteert met deze enquête slecht.

ChristenUnie

De ChristenUnie is te klein. Dit is geen stemoproep, maar slechts een waarneming. De CU is de opvolger van GPV en RPF, die samen zo'n 5 zetels hadden. De eerste keer dat ze samen optrokken, verloren ze enkele zetels. Nu zitten ze in de peilingen weer ongeveer op hun 'natuurlijke' sterkte. Intussen zou sprake zijn van een toeloop van evangelischen, katholieken, CDA-ers en linksen. De CU denkt strategisch, zinspeelt op regeringsdeelname, de partij wordt van alle kanten geprezen en André Rouvoet doet het goed. Maar het vertaalt zich nauwelijks in zetelwinst. De CU zou minstens op 10 moeten staan.

Overigens, ook GroenLinks en D66 zijn te klein. Maar deze partijen bevinden zich in een andere levensfase. GroenLinks is indertijd opgebouwd uit vier partijen. Dat betekent niet meer dan twee zetels per partij. Regeringspartij D66 is vrijwel weggevaagd. De partij is voorstander van actieve euthanasie, maar durft dit voor zichzelf nog niet aan.

Inmiddels is Rouvoets strategische positie sterk. Zeker als de PvdA zover zakt dat CDA-PvdA geen meerderheid oplevert. Ook CDA-VVD en PvdA-GL-SP zullen geen meerderheid kunnen vormen. De snippers ter rechter zijde zetten geen zoden aan de dijk. Dan mag Rouvoet kiezen. PvdA-GL-SP-CU zal een brug te ver zijn. De ChristenUnie kan waarschijnlijk CDA en VVD niet meer aan een meerderheid helpen. Dit is ook niet aanlokkelijk als minister Rita Verdonk het vice-premierschap claimt en het kabinet in ultra-rechts vaarwater trekt. Dan kan Rouvoet de PvdA en CDA samenbrengen en in zo'n kabinet een cruciale rol vervullen.

Het is echter de vraag of de traditionele achterban regeringsdeelname 'aankan'. De partij staat bekend als 'gouvernementeel' en 'loyaal'. Her Majesty's Most Loyal Opposition. Maar zachte oppositie is makkelijker dan zelf verantwoordelijk te zijn voor zware besluiten. De laatste jaren is de partij kritischer en uitgesprokener geworden. Er is zeker de nodige bestuurlijke ervaring op lokaal niveau, maar dat is meestal in een betrekkelijk bevriende en beschutte omgeving. Het oude GPV was verbonden met één kerk, een aaneengesloten achterban. Die beslotenheid is opengebroken. De ChristenUnie gaat voorwaarts. Maar als de gereformeerden niet blijven en de anderen niet komen, dan blijft de ChristenUnie klein.

Erkende feestdagen

Het CNV stelde onlangs voor een christelijke feestdag in te leveren voor het islamitische Suikerfeest. Een sympathiek gebaar, of beter gezegd een kwestie van rechtvaardigheid, waar ik op zich wel achter sta, maar dat nogal wat voeten in aarde heeft. Na veel kritiek heeft het CNV het voorstel vandaag weer ingetrokken. Als ik wat overwegingen op een rij zet, dan ben ik er nog niet uit hoe men dit idee aan zou moeten pakken.

Om te beginnen zou natuurlijk het begrip 'erkende christelijke feestdag' moeten veranderen in 'erkende religieuze feestdag'. Bij 'erkende' dagen moet men wel bedenken dat dit dagen zijn die de wet voorschrijft terwijl de ondernemers moeten betalen. Zij zijn verplicht hun werknemers loon door te betalen zonder dat hier productie tegenover staat. Uitstekend, maar het kost wat. Daarom is een extra erkende dag bezwaarlijk en moet een uitruil plaatsvinden.

'Een dag aan de islamieten geven' vind ik op zich dus sympathiek en rechtvaardig. Wat meer aandacht en besef voor de feestdagen van anderen is goed. Maar geldt hier de macht van het getal? Een soort A-, B- en C-status van religies, zoals bij de omroepen? Hoeveel leden moet men hebben voor een feestdag? Hoe gaan we om met de hindoestaanse, joodse en andere religieuze feestdagen?

Als het niet gaat om de religieuze beleving van de huidige bevolking (de meesten weten helemaal niet meer waar een feestdag voor staat), maar om de traditionele wortels waaruit onze maatschappij is gegroeid, dan is er voor andere dan christelijke feestdagen voorlopig geen plaats. Mee eens. Maar wat is de zin van zo'n feestdag als deze geen specifieke inhoud meer heeft?

Op zich zou ik er voor zijn de erkende feestdagen helemaal los te koppelen van religieuze dagen. Liever gelijkelijk over het jaar verspreide 'bankholidays'. De feestdagen kunnen ook op zondag of op een opgenomen verlofdag gevierd worden. Juist christenen zouden dit kunnen toejuichen, omdat het veelvuldig misbruik van 'hun' dagen hiermee wordt voorkomen. Maar ik kan mij goed voorstellen dat zowel christenen als niet-christenen de traditie helemaal niet los willen laten. Bij bepaalde dagen in een bepaalde tijd van het jaar hoort ook een bepaald gevoel. De 'heidenen' hebben hun zonnewende, nieuw leven en dag om er op uit te trekken, naar natuur of meubelboulevard.

Het CNV stelde voor om tweede paasdag of tweede pinksterdag op te geven. Uit christelijk perspectief zou het opgeven van pasen, het centrale christelijke feest van de opstanding van Christus, een verkeerd gebaar zijn. Daar staat tegenover dat, in navolging van de roomskatholieken, inmiddels ook bij de protestanten het accent verschuift naar de lijdenstijd, de stille week vòòr pasen, waarin men tegenwoordig bijna elke dag naar de kerk kan gaan. 'In mijn tijd' was dat nog niet zo. Toen ik nog kerkte zou ik liever een volle paasweek gevierd hebben, dus vanàf paaszondag in plaats van vòòr pasen. Maar de periode van inkeer voor pasen die ik nu bij mijn protestantse vrienden zie, spreekt ook wel aan. Dus kan tweede paasdag er af?

Theologisch vergelijkend zou pinksteren (oogstfeest, uitstorting van de Heilige Geest, verjaardag van de Kerk) nog net iets makkelijker dan pasen met een dagje minder kunnen. Maar pinksteren heeft zich zowel voor de kerkelijke jeugd als voor veel niet-kerkelijken ontwikkelt tot een kampeerweekend. Het zesjarige Duitse meisje Marga, bij wie ik tien jaar geleden in huis woonde, dacht zelfs dat pfingsten kamperen betekende. In haar eerste opstelletje schreef ze: wir gehen pfingsten. Ze bedoelde 'zelten', kamperen. Zonde (nou ja) om de eerste kampeerkans van het jaar op te geven.

Als we de theologische vergelijking nog even doorzetten, dan zijn kerst en hemelvaart het makkelijkste op te geven. Kerst tegen Suikerfeest zou een mooie uitruil zijn. De viering van de geboorte van Christus en zijn hemelvaart zijn in het kerkelijk jaar weliswaar niet onbelangrijk, maar anders dan de andere christelijke feesten gaan ze niet terug op joodse, bijbelse feesten. Het zijn vooral tussenstappen op weg naar pasen en pinksteren. Maar het zijn nu ook juist de feesten die op doordeweekse dagen gehouden worden en het zonder vrije dag moeilijk krijgen. Dit zou opgelost kunnen worden door individuele of groepsgewijze verlofdagen, zoals de biddag en dankdag in bepaalde regio's met een vrije dag gevierd worden. Als ik met het pistool op de borst moet kiezen, kies ik voor hemelvaart (begrijp me niet verkeerd). Ook gezien het zieltogend bestaan van de grote toogdagen die deze dag traditioneel gehouden werden. Maar net die ene dag heeft geen tweede. Kerst dan? Maar het kerstfeest valt in een schoolvakantie, wordt door werkgevers vaak verbonden met verplichte verlofdagen tot oudjaar en wordt door velen het meest uitbundig èn intiem gevierd. Het opgeven van een kerstdag komt er nooit door.

En dat is misschien wel de moraal van mijn verhaal. Ik denk dat de niet-christenen nog wel het meest pal zullen staan voor de 'erkend christelijke feestdagen'.

[EINDE]

Lees het hele verhaal

Regensburger Rede

Het zesdaagse bezoek van Paus Benedictus XVI aan zijn geboortestreek heb ik slechts zijdelings gevolgd via de Duitse televisie. De welkomsttoespraak van minister-president Stoiber, waarin hij benadrukte dat Beieren Rooms is en de paus Beiers, heb ik life gezien. Maar van het pauselijk college aan de universiteit van Regensburg heb ik pas kennisgenomen, nadat opgewonden moslimbroeders de wereld er op attendeerden. Deze site heeft een link naar het Vaticaan, dus de tekst was snel gevonden.

Het college van de paus vind ik boeiend en leerzaam. De paus betoogt dat theologie als echte wetenschap thuishoort aan de universiteit in dialoog met alle wetenschappen (Universitas scientiarum) en dat geloof het niet moet hebben van dwang maar van overtuiging en verstand. Als uitgangspunt citeert hij daarbij uit de door professor Theodore Khoury van Münster uitgegeven Dialogen van de geleerde Byzantijnse keizer Manuel II Palaeologos met een Perzische geleerde over de waarheden van het Christendom en de Islam. De keizer heeft de in 1391 gehouden dialogen vermoedelijk opgeschreven tijdens de belegering van Constantinopel (Byzantium, Istanboel) tussen 1394 en 1402. De context is dus de dreigende val van het christelijke rijk door de oprukkende Islam. In de zevende gespreksronde, waarin ze over de Jihad komen te spreken, de heilige oorlog, staat het gewraakte citaat waarover nu zoveel ophef is ontstaan. De paus zegt:

De keizer wist natuurlijk dat er in de Koran (Sura 2:256) staat: ‘geen dwang in geloofszaken’ - het is één van de verzen uit de tijd waarvan kenners zeggen dat Mohammed nog machteloos en bedreigd was. Maar de keizer kende natuurlijk ook de in de Koran neergelegde, later ontstane bepalingen over de heilige oorlog. Zonder zich met details als het verschil in behandeling van ‘schriftbezitters’ en ‘ongelovigen’ in te laten, wendt hij zich gewoonweg in verbazend ruwe, ons verrassend ruwe vorm met de centrale vraag naar de verhouding van religie en geweld tot zijn gesprekspartner. Hij zegt: [“und ich zitiere”] “Toon mij toch wat Mohammed aan nieuws gebracht heeft en dan zul je alleen slechte en onmenselijke zaken vinden, zoals dit, dat hij voorgeschreven heeft het geloof dat hij predikte met het zwaard te verdedigen”. Nadat hij zo toegeslagen heeft, legt de keizer dan diepgaand uit waarom geloofsverbreiding door geweld dwaasheid is. Het is in tegenspraak met het wezen van God en het wezen van de ziel. “God heeft geen genoegen aan bloed”, zegt hij “en het gaat tegen Gods wezen in om niet volgens het verstand, niet ‘logisch’ te handelen. Het geloof is de vrucht van de ziel, niet van het lichaam. Wie iemand tot geloof brengen wil, heeft de gave nodig van een goede rede, een juist denken, niet van geweld en dreiging”.

De gewraakte uitspraak over Mohammed is een eeuwenoud citaat (“und ich zitiere”) en geeft niet de mening van de paus weer, al neemt hij er ook niet helemaal afstand van. Het is voor de paus echter alleen maar een opstapje naar het centrale citaat, waar de keizer zegt: “Niet met verstand (Logos) te handelen, is strijdig met het wezen van God”. Logos betekent zowel ‘verstand’ als ‘woord’, de Rede die scheppen en meedelen kan. Het Johannesevangelie begint er mee: “In den beginne was het Woord (Logos) en het Woord was bij God en het Woord was God”. Hier treffen het Joodse en het Griekse denken elkaar. Beide proberen de wereld te ontmythologiseren, de mythische krachten van de natuur te overwinnen.

Hiermee komt de paus tot de kern van zijn verhaal: “Deze ontmoeting tussen het bijbels geloven en het Griekse filosofische vragen is niet alleen in de godsdienstgeschiedenis maar ook in de wereldgeschiedenis een beslissend gebeuren. Als men deze ontmoeting beziet, is het niet verwonderlijk dat het christendom ondanks zijn oorsprong en belangrijke ontwikkeling in het Oosten tenslotte toch zijn voor de geschiedenis beslissende vorming in Europa heeft gevonden. We kunnen het ook omgekeerd zeggen: deze ontmoeting, waar ook nog de erfenis van Rome bijkomt, heeft Europa geschapen en blijft de grondslag van datgene wat men met recht Europa kan noemen.”

Er is volgens mij dus best enige reden tot opwinding in de islamitische en niet-westerse wereld. We raken hier immers direct aan vragen van westerse superioreit en imperialisme en de ‘achterlijkheid’ van de islamitische cultuur. Is de Joods-Christelijk-Hellenistisch-Romeins-Europees-Amerikaanse cultuur de enige en noodzakelijke ontwikkelingsgang die leidt tot een betere wereld voor iedereen? Door de Regensburger Rede van de paus en de reacties erop ben ik voor het eerst geneigd toe te geven dat er sprake is van een ‘clash of civilizations’, een botsing van beschavingen. In elk geval is er sprake van een grote spanning tussen ‘oost’ en ‘west’. Het wordt er niet makkelijker op als oost en west steeds geweld nodig menen te hebben om hun vreedzame bedoelingen duidelijk te maken.

Onthellenisering
Paus Benedictus stelt dat de kritisch gereinigde Griekse erfenis wezenlijk tot het christelijk geloven behoort. Daartegenover staat de oproep tot onthellenisering, die sinds de Renaissance in toenemende mate de theologie beheerst. De paus ziet drie golven van onthellenisering.

Ten eerste de Reformatie, die het geloof losmaakte uit het filosofische systeem en teruggreep op de bron, de Bijbel, Sola Scriptura. Vervolgens maakte de filosoof Emanuel Kant het geloof los uit het denken en zag geloof en rede als twee verschillende werelden.

De tweede onthelleniseringsgolf was de liberale theologie uit de 19e en 20ste eeuw. In de Schriftkritiek ging men op zoek naar de werkelijke Jezus van Nazareth, die geen godheid was maar brenger van een mensvriendelijke moraal. Het geloof werd weer in overeenstemming gebracht met het moderne denken.

De derde onthelleniseringsgolf vindt plaats in de huidige multiculturele wereld. De verbinding van de bijbelse boodschap met de Griekse cultuur kan men andere culturen niet opleggen. De paus is het hier slechts ten dele mee eens. Hij wijst er op dat het Nieuwe Testament in het Grieks geschreven is en de aanraking van de Griekse geest in zich draagt. Er zijn lagen in de ontwikkelingsgang van de oude kerk die niet in alle culturen mee hoeven te gaan. Maar belissende basiswaarden, zoals de samenhang tussen het geloof en het zoeken van het menselijk verstand, behoren tot het geloof zelf.

Brede Rede
De paus is echter van mening dat de Rede meer omvat dan wat in de mathematische natuurwetten (Plato, Descartes) en door ervaring en experimenten (empirisme) kan worden vastgesteld. Als dat de hele wetenschap is, dan doet de mens zichzelf te kort. Want dan kunnen de wezenlijke menselijke vragen, naar ons “Woher und Wohin”, de vragen van religie en ethiek, niet meer in de gemeenschappelijke ruimte van de wetenschap aan de orde komen. Deze belangrijke vragen worden dan geheel teruggedrongen naar het subjectieve.

Deze “Selbskritik der modernen Vernunft”, zelfkritiek van de Rede, betekent niet dat men terug moet gaan naar vóór de Verlichting en afscheid moet nemen van moderne inzichten. De wetenschap streeft naar gehoorzaamheid aan de waarheid en dat is ook een grondhouding die tot het wezen van het christelijk geloof behoort.

In de westelijke wereld heerst de mening dat alleen de positivistische rede universeel is. Maar door de religieuze culturen in de wereld wordt juist de uitsluiting van het goddelijke uit de universaliteit van de rede als strijdig met hun diepste overtuigingen gezien. Rationaliteit die religie terugdringt tot een subcultuur is niet in staat tot een dialoog der culturen. Een dialoog die wij dringend nodig hebben, aldus de paus.

[EINDE]
Lees het hele blog

Morgen de sharia

De Tweede Kamer houdt vandaag een spoeddebat over de slotzin van het boek ‘Het land van haat en nijd’ van de journalisten Max van Weezel en Margalith Kleijwegt. Daarin zegt justitieminister Piet Hein Donner (CDA): „Als tweederde van alle Nederlanders morgen de sharia zou willen invoeren, dan moet die mogelijkheid bestaan.” (NRC, 13.09.06)

De vraag die in het kamerdebat voorligt, is of partijen met antidemocratische standpunten moeten worden verboden of niet. Dat is een belangrijke vraag waar goed over nagedacht en gedebatteeerd moet worden. Maar het is mij een raadsel waarom hierover nu een spoeddebat gehouden moet worden. Vermoedelijk alleen omdat het toverwoord ‘sharia’ gevallen is.

De christen-democraat Donner verdedigt een liberaal principe. Onze normen en waarden over hoe wij moeten samenleven zijn niet absoluut en onveranderlijk (zoals nu juist de Liberalen lijken te verdedigen) maar daar moeten wij het in een open en democratisch debat over eens zien te worden.

De uitspraak van Donner is in de eerste plaats een dooddoener. Het is nu eenmaal zo dat een tweederde meerderheid (in het parlement) de grondwet kan veranderen. Bovendien kunnen verboden van wie of wat dan ook door een meerderheid weer worden opgeheven. Als de overheid regeert door wettelijke verboden tegen de wil van een gevestigde tweederde meerderheid van de bevolking, waar is dan de democratie gebleven?

Donner pleit ervoor dat politieke conflicten vreedzaam en openlijk in het parlement kunnen worden uitgevochten en niet met verboden worden beslecht. Ik ben dat in principe met hem eens.

Al besef ik dat er grenzen zijn, ik ben er niet voor om partijen te verbieden. De Nederlandse democratie heeft al heel wat antidemocratische en racistische tendenzen overwonnen. De NSB was voor de oorlog al op z’n retour, het nationaal-socialisme kwam in Nederland niet democratisch maar door de gewelddadige Duitse inval aan de macht. De Communistische Partij Nederland en ook de racistische Janmaat verdwenen vreedzaam democratisch uit het parlement.

Ik hoorde het argument dat Adolf Hitler democratisch aan de macht is gekomen, maar dat is slechts ten dele waar. Hitlers NSDAP won weliswaar sterk in 1932/’33, maar kreeg geen meerderheid. Alleen doordat de gematigde partijen het niet eens konden worden en de democratische Weimar-republiek op instorten stond, kon Hitler aan de macht komen. In de naoorlogse Duitse grondwet zijn zekerheden opgenomen om de Duitse democratie stabieler te maken.

Ik hoorde het argument dat partijprogramma’s zich moeten houden aan de grondwet. Dit zou betekenen dat ook partijen die de monarchie, de benoemde burgemeester of gesubsidieerd bijzonder onderwijs willen afschaffen zouden moeten worden verboden.

“Democratie is niet voor bange mensen”, wordt wel eens gezegd. Daar ben ik het niet mee eens, want ik ben een bang mens en de democratie is er ook voor mij. Maar ik heb meer vertrouwen in democratische kracht dan in onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting.

Vervloekte afgoderij

Een interview met het CDA-kamerlid Jos Hessels in Katholiek Nieuwsblad (KN) van 4 augustus heeft tot een discussie geleid in diverse bladen (Katholiek Nieuwsblad, Nederlands Dagblad, Trouw). Het kamerlid stoort zich er aan dat het Katholiek Nieuwsblad “het antwoord gaat zoeken bij protestantse organisaties”, zoals de EO en de ChristenUnie. Hij vindt dat rooms-katholieken zich niet kunnen aansluiten bij de ChristenUnie, omdat deze zich naast de Bijbel baseert op belijdenisgeschriften als de Heidelberger Catechismus. De catechismus uit 1563 legt in 129 vragen en antwoorden verdeeld over 52 zondagen de nieuwe protestantse leer uit aan gewone gelovigen. In Zondag 30 wordt de mis “vervloekte afgoderij” genoemd. In de discussie wordt door anderen aangevoerd dat je dit “in de tijd” moet zien.

Zelf vind ik, als ex-calvinist, dat je zo’n geschrift niet alleen in zijn tijd, maar vooral op inhoud moet bezien. De Heidelberger Catechismus betoogt dat de verlossing door Christus "volkomen" is en verzet zich tegen de gedachte dat mensen alleen vergeving kunnen krijgen als Christus nog dagelijks door priesters geofferd wordt en dat brood en wijn als goddelijk aanbeden moeten worden. Dàt (en niets anders) noemt de catechismus “vervloekte afgoderij”: offeren en substanties aanbidden. Er zijn maar weinig moderne rooms-katholieken die zo geloven en velen staan in hun opvattingen dichtbij de protestanten. Maar in de officiële contacten met andere kerken heeft de RK Kerk de verschillen in opvatting over de eucharistie de laatste decennia juist weer aangescherpt en actueel gemaakt.

Het is de vraag of dit soort theologische kwesties politieke samenwerking in de weg staat. Als Jos Hessels dat vindt, blaast hij dan daarmee in feite niet zijn eigen CDA op? Daarin is de Katholieke Volkspartij immers samengegaan met mensen die de Heidelberger Catechismus onderschreven hebben en vanuit dìe religieuze motivatie politiek bedrijven.

Aan de andere kant heeft Jos Hessels wel een punt. Hoe open en rekkelijk is de ChristenUnie naar gelovigen uit verschillende tradities? Die vraag betreft niet alleen de formele statuten en de politieke praktijk, maar vooral ook de spankracht van de achterban. Sinds de vrijgemaakte kerk de deuren heeft open gezet, is het daar flink gaan tochten en waait er veel naar binnen (aan opvattingen) en naar buiten (aan gelovigen). Kan die achterban de politieke samenwerking met roomsen, evangelischen en vrijzinnigen wel aan? Die vraag zal de partij keer op keer moeten beantwoorden.

De ChristenUnie is ontstaan uit het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV) en de Reformatorische Politieke Federatie (RPF). Om lid te zijn van het GPV moest men indertijd belijdend lid zijn van de vrijgemaakt gereformeerde kerk. Leden die door een kerkscheuring in 1968 buiten deze kerk raakten (‘buitenverbanders’, die later de Nederlands Gereformeerde Kerk vormden) richtten de RPF op. Daar sloten ARP-ers zich bij aan die niet mee wilden in de CDA-fusie en later ook evangelischen, vooral toen EO-presentator Meindert Leerling lijsttrekker van de RPF werd. Toen het GPV voorzichtig de deuren opende voor andere gelovigen, voorop gegaan door het ‘vrijgemaakte’ Nederlands Dagblad, werd een fusie met de RPF mogelijk. De eerste gezamenlijke lijsttrekker Kars Veling (2002) werd bij de volgende verkiezingen (2003) opgevolgd door André Rouvoet. De partij staat in ethische kwesties als abortus en euthanasie ‘rechts’, maar in sociale en milieukwesties ‘links’ van het CDA. De ChristenUnie is een aantrekkelijk alternatief voor orthodoxe christenen uit allerlei groepen en kerken, waaronder ook steeds meer rooms-katholieken.

Interview Jos Hessels, Katholiek Nieuwsblad, 4.8.06
Henk van Rhee (CU) in Katholiek Nieuwsblad, 11.8.06
Artikel Geert Rozema in Trouw, 11.8.06
Katholiek zit fout bij CU, Nederlands Dagblad, 5.8.06
Wat zoeken katholieken bij CU, Nederlands Dagblad, 5.8.06
Hessels in debat over CU, Nederlands Dagblad, 11.8.06
Tekst Zondag 30 Heidelberger Catechismus
[EINDE]

---> Lees het hele blog

Gereformeerd onderwijs

Op 14 juni 2006 promoveert André Rosendaal aan de Vrije Universiteit met het proefschrift "Naar een school voor de gereformeerde gezindte. Het christelijke onderwijsconcept van het Gereformeerd Schoolverband (1868-1971)".

(zie forum Calvinisme)

Lees verder Read on

Precalvinistische Kuyper

Boekaankondiging:

J. Vree, Kuyper in de kiem. De precalvinistische periode van Abraham Kuyper 1848-1874.

(zie forum Calvinisme)

Lees verder Read on

Binnenkort leverbaar

Op dit moment heb ik weinig tijd het weblog bij te houden. Toch wil ik graag attenderen op twee interessante nieuwe uitgaven. Ik neem het bericht van de uitgever letterlijk over.

Gereformeerden en Indonesië
Herman Smit, Gezag is gezag … Kanttekeningen bij de houding van de gereformeerden in de Indonesische kwestie. (pr 25), 464 blz., ingenaaid, geïllustreerd, isbn 90-6550-919-4, €35,–

In de jaren 1945-1949 voerden de gereformeerden en hun arp felle oppositie tegen het Indonesië-beleid van de opeenvolgende Nederlandse regeringen. Politieke tegenstanders werden zonder pardon en met het grootste gemak beschuldigd van heulen met de revolutie, landverraad, lafhartige desertie, streven naar een nationaal-socialistische dictatuur etc. Hoe valt het te verklaren dat zo veel gereformeerden hardnekkig bleven vasthouden aan de illusie dat de oude verhouding tussen Nederland en Indië zonder meer hersteld had kunnen worden? Hadden ze de Indonesische revolutie niet kunnen zien aankomen? Waarom werd er niet geluisterd naar geluiden uit de zending? Zaten de gereformeerden vast aan de erfenis van Colijn en aan diens conservatieve denkbeelden? Of was het het denken in systemen en beginselen dat hen belette de werkelijkheid onder ogen te zien?
In Gezag is gezag … geeft Herman Smit genuanceerde antwoorden op veel van de vragen die opwellen bij wie terugkijkt naar deze zwarte periode in onze geschiedenis.
Op 31 mei hoopt Herman Smit aan de Vrije Universiteit te promoveren op deze studie. De promotie zal beginnen om 13.45 uur.

Zie ook: Glissenaar, 'DD'. Het leven van E.F.E. Douwes Dekker, isbn 90-6550-064-2, €24,–; Glissenaar, Indië verloren, rampspoed geboren, isbn 90-6550-460-5, €10,–; Tempo doeloe, tempo sekarang. Het proces van indonesianisering in Nederlandse orden en congregaties, isbn 90-6550-816-3, €15,–; Vertrouwd en vreemd. Ontmoetingen tussen Nederland, Indië en Indonesië, isbn 90-6550-6225, €18,–; Vogel, De opkomst van het Indocentrische geschiedbeeld. Leven en werken van B.J.O. Schrieke en J.C. van Leur, isbn 90-6550-406-0, €24,–

De hervormden en Nieuw-Guinea
Hans van de Wal, Een aanvechtbare en onzekere situatie. De Nederlandse Hervormde Kerk en Nieuw-Guinea 1949-1962. 384 blz., ingenaaid, geïllustreerd, isbn 90-6550-905-4, €35,–

Na 1945 spoelde er een golf van dekolonisatie door de Europese koloniën. In Nederlands-Indië werd de Republiek Indonesië geproclameerd die in 1949, na twee grote militaire acties, formeel de soevereiniteit verkreeg. Nieuw-Guinea, dat altijd een uithoek was geweest van Nederlands-Indië, bleef (tot 1962) onder Nederlands bewind. De legitimiteit van dit bewind stond echter ter discussie. Indonesië verzette zich er heftig tegen en kreeg steeds meer bijval van andere jonge naties.
In 1956 riep de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk, die vanaf 1855 in Nieuw-Guinea zending had bedreven, op tot bezinning over de ‘aanvechtbare en onzekere situatie’. Dit geluid sloeg in als een bom, te meer daar de hervormde zending al sinds 1855 in Nieuw-Guinea werkte. ‘Een dolksteek in de rug van de regering’ en ‘onvaderlandslievend’ waren enkele van de toen geuite kwalificaties. In dit boek analyseert Hans van de Wal de achtergronden en intenties van de Oproep en de rol van de hervormde zending.

Op 2 juni hoopt Hans van de Wal aan de Universiteit van Kampen op deze studie te promoveren. De promotie begint om 15.00 uur.

Zie ook: Glissenaar, Indië verloren, rampspoed geboren, isbn 90-6550-460-5, €10,–; Haafner, Verhandeling over het nut der zendelingen en zendelings-genootschappen. Een kritiek op zending en kolonialisme, isbn 90-6550-377-3, €16,–; Maters, Van zachte wenk tot harde hand. Persvrijheid en persbreidel in Nederlands-Indië 1906-1942, isbn 90-6550-596-2, €25,–; Tempo doeloe, tempo sekarang. Het proces van indonesianisering in Nederlandse orden en congregaties, isbn 90-6550-816-3, €15,–; Vertrouwd en vreemd. Ontmoetingen tussen Nederland, Indië en Indonesië, isbn 90-6550-6225, €18,–

Bron: Uitgeverij Verloren, Postbus 1741, 1200 bs Hilversum, tel. 035-6859856, fax 035-6836557, bestel@verloren.nl, www.verloren.nl.

Calvinistisch

Bijna de helft van de Nederlanders (53% van de vrouwen, 41% van de mannen) gelooft in een hiernamaals. Dit blijkt uit een onderzoek van bureau TestBeeld. In Trouw wordt onderzoekster Floor Hallema van TestBeeld aangehaald. Dat zoveel mensen geloven in een leven na de dood, had zij niet verwacht 'in calvinistisch Nederland'. Ik moet deze zin een aantal keren herlezen. Geloof in 'eeuwig leven' behoort toch tot de kern van het calvinisme. Pas bij de volgende zin begin ik langzaam te begrijpen wat zij bedoelt, als ze zegt: "We zijn kennelijk toch niet zo nuchter". De onderzoekster redeneert kennelijk als volgt: calvinisten zijn nuchter en wie nuchter is, kan niet geloven. Eigenlijk kan een calvinist geen calvinist zijn.

Sharia en tuchtcommissie

In het Stylo forum geeft Johan Lont commentaar op de CDA-nota "Alles van Waarde is Weerbaar". Het CDA is van mening dat de Nederlandse rechtsorde en geen enkele andere op de ingezetenen van Nederland van toepassing mag zijn. "Experimenten, zoals in Ontario waarbij bevolkingsgroepen door de overheid werden gestimuleerd om recht te spreken naar hun eigen culturele of religieuze rechtsregels om de rechter te ontlasten, zijn voor het CDA onaanvaardbaar", stelt de nota.

Eerder werd in hetzelfde forum onder de kop "Sharia in Canada" bericht over arbitragerechtbanken naar islamitisch en joods recht.

Johan betoogt dat iedereen voor de wet gelijk is en toegang moet hebben tot de algemene rechter, maar dat dit niet uitsluit dat er in ons land andere vormen van rechtspraak bestaan, zoals arbitrage, mediation, geschillencommissies en tuchtcommissies. Soms eist de rechter zelfs dergelijke bemiddeling alvorens een vonnis te willen vellen. Volwassen zelfstandige burgers moeten vrij zijn om hun meningsverschillen voor te leggen aan vertrouwensinstanties van hun keuze, zolang dit maar niet onder druk gebeurt en de toegang tot de rechter gewaarborgd blijft.

Lees het volledige commentaar in het forum.

Lees verder Read on

Godsdiensten groeien

In 2005 groeide het aantal moslims in de wereld met 1,9 procent, hindoes met 1,5 procent en christenen 1,3 procent, terwijl de wereldbevolking 1,2 procent groeide.

Er zijn wereldwijd 1,31 miljard moslims, 0,87 miljard hindoes en 2,14 miljard christenen. Europa is het enige continent waar het aantal christenen afneemt. Dit meldt het Nederlands Dagblad op basis van cijfers van het Engelse onderzoeksinstituut Christian Research.

Winkelopening

De Nederlanders (50%) hebben na de Tsjechen (45%) er het minst behoefte aan dat winkels 's avonds en op zondag open zijn. Ieren zijn met 80% de grootste voorstander. De Nederlanders (34%) lopen voorop met breedband internet (ADSL). Hier zijn de Ieren met 3% de hekkesluiter.

Bron: Retailtrends, oktober 2005; onderzoek 'Klant van de toekomst' van Experian.

Illusies

Johann Christoph Arnold is pastor van de Bruderhof, een in Amerika gevestigde internationale beweging gewijd aan een leven van eenvoud, dienstvaardigheid en geweldloosheid. In de Bruderhof-nieuwsbrief van zondag 4 september schrijft hij:

“De laatste dagen heb ik nagedacht over Amerika’s immuniteit voor rampen op eigen grondgebied.” "We hebben een afgod gemaakt van onze onoverwinnelijkheid en onze status van economische reus en militaire supermacht. We hebben een afgod gemaakt van onze levensstandaard, onze godsdienst en onze nabijheid tot God. Tot vorige week, toen Katrina losbarstte, dachten we dat we elke crisis aankonden. Maar in vijf korte dagen zijn onze meest gekoesterde idealen blootgelegd als illusies. Voor de wanhopende en stervende mensen in New Orleans, en dus voor ons allemaal, hebben de glorieuze Amerikaanse prestaties geen betekenis.”

“De meeste andere volken hebben geleden onder oorlog, honger, ziekten en natuurrampen. Het heeft hen nederiger gemaakt en nu is het onze beurt. Dat is goed, want we zijn niet zo groot en sterk als we onszelf hebben gemaakt.” “Als we bereid zijn toe te geven dat we de hulp nodig hebben van andere volken en culturen, dan zouden we ontdekken dat alle mensen op deze aardbol één familie zijn onder God.”

Lees verder Read on

Creationisme

Van de Amerikanen gelooft 78% dat God de aarde geschapen heeft, maar ze verschillen van mening hoe het leven zich heeft ontwikkeld. Iets minder dan de helft van de Amerikanen (48%) gelooft dat levende wezens in de loop van tijd zijn geëvolueerd, terwijl 42% meent dat levende wezens in hun huidige vorm bestaan sinds het begin der tijd. Dit blijkt uit een opinie-onderzoek van het Amerikaanse Pew-instituut.

Van de blanke evangelische protestanten zegt 70% dat het leven in zijn huidige vorm bestaat sinds het begin der tijd, van de blanke hoofdstroom protestanten 32% en blanke roomskatholieken 31%.

De meeste Amerikanen (64%) staan open voor het idee om creationisme en evolutie naast elkaar te onderwijzen in openbare scholen. Deze opvatting leeft ook onder liberalen die de evolutie aanhangen. Zo’n 38% van de Amerikanen wil het onderwijs in evolutie vervangen door creationisme.

Het Pew-onderzoek geeft ook opvattingen weer over homo’s in het leger, het persoonlijk geloof van politici en de nieuwe paus.

Lees verder Read on

Aandacht voor dood frère Roger

In het Duitse journaal, de ARD Tageschau, werd vanavond uitgebreid stilgestaan bij de dood van frère Roger. Er werd gememoreerd hoe frère Roger en de jongerenbeweging rond Taizé aan de wieg hebben gestaan van de rooms-katholieke Wereldjongerendagen die momenteel in Keulen plaatsvinden. Een commentator benadrukte dat frère Roger ondogmatisch de christelijke eenheid voorstond zonder macht en pracht. Bij de begrafenis van paus Johannes Paulus II ontving frère Roger de hosti uit handen van kardinaal Ratzinger, de huidige paus. De commentator vindt het daarom vreemd dat protestantse jongeren in Keulen dat niet mogen. Ook zou de RK Kerk een voorbeeld moeten nemen aan Taizé.

De Tageschau van de ARD heeft altijd een gastcommentator van één van de regionale zenders. Ik vond het interessant een zo'n duidelijk religieus commentaar te horen in het nieuws, iets wat in het Nederlandse journaal niet denkbaar is. Maar wij hebben daar de levensbeschouwelijke omroepen voor. Ik weet niet in hoeverre de Nederlandse televisie aandacht heeft gegeven aan de dood van frère Roger, omdat ik vandaag weinig tijd had om televisie te kijken.

Door de reportage en het commentaar in het Duitse nieuws bedacht ik dat de gewelddadige dood van frère Roger, die ook veel rooms-katholieke jongeren aansprak, nog wel eens invloed kan hebben op de Wereldjongerendagen en daarmee op de RK Kerk als geheel.

Frère Roger van Taizé

Zojuist lees ik in de Telegraaf, dat frère Roger van Taizé (90) naar zijn wens wordt opgevolgd door een rooms-katholieke broeder uit de gemeenschap, frère Aloïs. Vanwege zijn ouderdom, dacht ik. Maar pas daarna lees ik het schokkende nieuws dat frère Roger gisteren door een verwarde vrouw is vermoord. (Volgens Trouw een man.)

De protestantse Zwitser Roger Schutz richtte in 1940 een geloofsgemeenschap op in het Franse dorpje Taizé, niet ver van Lyon. Ik hoorde op mijn dertiende (1968) voor het eerst van dit "protestantse klooster", wat mij erg intrigeerde. De broeders bleven veelal werken in hun beroep en begonnen ook een landbouwcoöperatie. In de zestiger jaren werd er op de heuvel van Taizé een moderne kerk gebouwd, de Verzoeningskerk, met geld van Aktions Sühnezeichen. Dat was een actie van Duitse jongeren als verzoeningsteken na de oorlog. Eind zestiger jaren werd Taizé 'ontdekt' door jongeren die teleurgesteld waren na de meirevolutie van 1968. Zij zochten naast actie ook innerlijke verdieping. Er ontstond een jeugdbeweging die zijn hoogtepunt had op Pasen in Taizé, met soms wel 30.000 bezoekers, maar die ook elders in de wereld actief was. Een opvallend element in de liturgie van Taizé is lange stilte. Zelf ben ik rond Pasen 1974 een week in Taizé geweest en nog eens in de herfst van 1978. Ik heb frère Roger toen verschillende keren horen spreken. De laatste keer dat ik hem gezien heb op televisie, was rond de begrafenis van paus Johannes Paulus II. Hij zat toen in een rolstoel. Volgens het Telegraaf-bericht was de 51-jarige rooms-katholieke Duitser Aloïs, die frère Roger opvolgt, op de Wereldjongerendagen in Keulen, maar hij is onmiddellijk na het nieuws over Rogers dood naar Taizé teruggekeerd.

Het nieuws over de dood van frère Roger is mij gisteren ontgaan. Ik vermoed dat er vanavond wel aandacht aan besteed zal worden door één van de omroepen van Nederland 1.

Daf-reclame

In zijn boek En dit zijn de woorden geeft Arthur Green aan de hand van 149 sleutelwoorden inzicht in de taalschat van de Joodse spiritualiteit. Om wat meer over het Jodendom te weten te komen, zit ik de afgelopen dagen in dit boek te lezen.

Een net binnengekomen reclamemailtje van de Amerikaans-Joodse organisatie Mesora doet mij echter ernstig twijfelen of ik het ooit zal leren.
Het mailtje prijst een religieus computerprogramma aan onder de kop: "The answer to all your prayers!" Of ik hier om gebeden heb, weet ik niet, maar ik denk niet dat ik het ooit zal begrijpen:

Never miss Davening!
Never be late to Minyan again!!
Always know the Daf!!

Boycot Fijne Feestdagen

Een Amerikaanse warenhuisketen wenst zijn klanten Happy Holidays in plaats van Merry Christmas. Conservatieve christenen zien dit als een aanval op het kerstfeest, ja, op het christendom zelf. Ze roepen op 'Happy Holiday'-winkels te boycotten. 'Liberals' vrezen juist christelijke overheersing. Ze voeren heftig strijd om christelijke symbolen uit bijvoorbeeld openbare scholen te weren. Michelle Cottle schrijft hierover een uitgebreid artikel in The New Republic van 17 december.

"In an effort to acknowledge everyone's beliefs, we're creating a climate in which people are too paranoid to allow the expression of anyone's beliefs."
In een poging ieders geloof te erkennen, scheppen we een klimaat waarin we te bang zijn iemands geloofsuitingen toe te staan.

Ze vindt dat beide partijen zich niet zo druk moeten maken. "This is not a slippery-slope issue. A couple of carols sung on school grounds aren't going to lead to mandatory recitation of the Lord's Prayer in math class. And the occasional "Happy Holidays" sign won't open the door to a new era of stoning Christians."
Dit is geen kwestie van een hellend vlak. Het zingen van een paar kerstliederen op school leidt niet tot het verplicht reciteren van het Onze Vader in de wiskundeles. En een enkele keer "Fijne Feestdagen" in plaats van "Vrolijk Kerstfeest" opent nog niet de deur naar het stenigen van christenen.

Michelle Cottle: "That's life, Winter games" In: The New Republic 17.12.04.